Some Interesting Items

Emblematabundel met afbeeldingen van Zierikzee

Adrianus Hofferus, Nederduytsche Poëmata, Amsterdam, Broer Jansz, 1635, 4°, [40] + 400 p., gebonden in originele perkamenten band

Prijs: € 3500


Afb. 1: Titelpagina. Boven: de deugden, hand in hand. Midden: de lachende Democriet en de huilende Herakliet. Onder: 'des werelds zottigheden'.

Afb. 2: Illustratie bij de tekst: "'t Eynde van te hoogh te staan / Is een haastigh ondergaan". De kerktoren van het dorp Nieuwerkerk op Duiveland wordt door de bliksem getroffen. Deze zeskantige toren wordt - zoals alle twintig topografsche afbeeldingen - nauwkeurig weergegeven. (p. 140 van het aangeboden werk).

Hoofdwerk van Adrianus Hofferus (1509 - 1644), een van de belangrijkste Zeeuwen uit zijn tijd. Hij was o.a. afgevaardigde naar de Nationale Synode in 1618/19. Hij was voorts vroedschap van Zierikzee en werd in 1627 rentmeester-generaal van Zeeland beoosten Schelde. Het meest bekend is hij geworden door zijn literair werk, waarvan de 'Nederduytsche Poëmata' het belangrijkste is. Het boek, waarvan slechts één editie verscheen, munt uit door de grote verscheidenheid van onderwerpen: de droogte in de zomer van 1615, de belegering van Bergen op Zoom in 1622, gelegenheidsgedichten op inwoners van Zierikzee, etc.

De gravures in het boek, illustraties bij de emblemata, zijn van groot belang. Van de 22 prenten hebben er 20 betrekking op Zierikzee en omgeving. Een vijftal wordt toegeschreven aan Chrispijn de Passe Jr, van de overige is de graveur onbekend. H. Uil heeft alle gravures uitvoerig beschreven in de hieronder genoemde bundel uit 1993 en laat zien op welke plaatsen in en om Zierikzee de prenten betrekking hebben.

Literatuur: Landwehr, Emblemata, 317; Praz p. 370; De Vries 161; Hollstein 186; Meertens, Leterkundig Zeeland p. 330-334; W.J. op 't Hof e.a., Adrianus Hofferus (1589-1644), drie opstellen …, Amsterdam 1993.

 

Belangrijk verslag van de pestepidemie te Nijmegen in 1635

Ysbrand van Diemerbroeck, De Peste libri quator ….., Arnhem, Jan Jacobsz. 1646, 4o, (6) + 337 + (9) p., 19de eeuwse kartonnen band.

€ 950,--.

Ysbrand van Diemerbroeck (1609-1674) studeerde filosofie te Leiden en daarna medicijnen te Angers, waar hij in 1634 promoveerde. Hij vestigde zich als arts te Nijmegen, waar in 1635 een pestepidemie uitbrak die 6000 slachtoffers maakte. Hij weerde zich geducht en probeerde de epidemie te bedwingen, o.a. door de Nijmegenaren aan te raden zwaar te gaan roken om infectie te voorkomen. In 1636 werd hij naast Van Mandeville tot stadsgeneesheer benoemd. Hij huwde in 1642 de dochter van de medicus Timan van Gessel. Onenigheden met zijn collega Van Mandeville maakten dat hij in 1646 naar Utrecht trok, waar hij later ook stadsgeneesheer werd. In 1646 verscheen de eerste druk van zijn beroemde boek De peste libri quator…., bij de Arnhemse uitgever Jan Jacobsz. (herdrukt in 1665, 1671, 1685, 1687, 1688 (2x), 1710, 1711 en 1722 en in het laatste jaar ook in Engelse vertaling verschenen). Het werk is opgedragen aan het stadsbestuur van Utrecht en bevat drempelverzen van de Nijmeegse predikant I. Smitius, van A. Mol, van de Arnhemse medicus G. Coets, van H. Gesselius en Hein. van Rentsen. In het boek beschrijft hij de Nijmeegse epidemie en deelt zijn ervaringen bij de bestrijding ervan op wetenschappelijke manier mee. In 1649 en 1651 zou hij, ondanks zijn remonstrantse gezindheid, benoemd worden tot hoogleraar in de medicijnen te Utrecht. Er zouden nog enkele boeken over anatomie van zijn hand verschijnen. Zijn studie over de pest te Nijmegen in 1635 was echter zijn belangrijkste werk.

Lit.: Garrison & Morton 5117; Lindeboom, Dutch Medical Biography p 440-442; Dijstelberge/Noordegraaf, Plague and print in the Netherlands (1997) p 113; Krivatsky 3210; Wellcome 466; B.M.N. deel I. 209; Hirsch II 182 (foutief 1644); Niet in Van Spaendonck, Catalogus Arnhemse drukken tot 1800.

 

Nicolaes Petter - Klare onderrichtinge der voortreffelijcke worstel-konst...

... verhandelende hoe men in alle voorvallen van twist in handtgemeenschap sich kan hoeden, en alle aengrepen, borst-stooten, vuyst-slagen etc. versetten. Seer nut en voordeeligh tegens alle slaensiecke twisters, ofte die met een mes yemandt dreygen of trachten te beledigen. Uytgevonden door den wijtberoemden en vermaerden worstelaer Nicolaes Petter.

Amsterdam, Johannes Janssonius van Waesberge, 1674.

€ 4500

4º: *4 A-B4, gepag.: [8] 16 pp., met 71 paginagrote etsen door Romeyn de Hooghe.
Contemp. perkament, alle prenten zijn opnieuw op papier bevestigd.
Graesse III, 343n; Landwehr 39
Anglo, The Martial Arts of Renaissance Europe (Londen 2000), p.190

Eerste druk van het wijdvermaarde worstelboek van de Amsterdamse vecht-instructeur Petter. Elke plaat demonstreert een bepaalde techniek of greep; sommige lijken sprekend op judo- of jiu-jitsu-grepen. Het realisme van de afbeeldingen, de uitdrukkingen van woede en pijn op de gezichten van de vechters maken de prenten bijzonder aantrekkelijk. De levendigheid van de taferelen wordt nog vergroot doordat De Hooghe steeds andere personen afbeeldt, terwijl ook de kledij wisselt; nu eens lijkt de maatschappelijke status van de twee vechters gelijk te zijn, dan weer gaat het kennelijk om een heer die het - met goed gevolg - opneemt tegen een bandiet. In zijn 'The Martial Arts of Renaissance Europe' noemt Sydney Anglo de 'Klare onderrichtinge' "the most important treatise on unarmed combat ever printed". Zelf heeft Petter de uitgave van zijn boek niet mogen beleven, want "de nydige Doot heeft ons hem ontydigh komen ontrucken", zo meldt het voorwoord dat de ijverige oefenaar verder belooft dat "ghy alle twist- en veght-sieke moeite-makers lichtelijck sult konnen afkeeren en bedwingen".

Titsingh, Isaac

Illustrations of Japan, consisting of private memoirs and anecdotes of the reigning dynasty of the Djogouns, or sovereigns of Japan. A description of the feasts and ceremonies observed througout the year at their court; and of the ceremonies customary at marriages and funerals: to which are subjoined, observations on the legal suicide of the Japanese, remarks on their poetry, an explanation of their mode of reckoning time, particulars respecting the dosia powder, the preface of a work by Confoutzee on filial piety, &c. &c.

Londen, R. Ackermann, 1822
4o, 16 + 325 p., bound in half leather, 25 handcoloured plates (some pages strenghtened) good copy.;

€ 9.500,-

Engelse vertaling van Cérémonies utilisées au Japon pour les mariages et funerailles, Parijs 1819 en Mémoires et anecdotes sur la dynastie régnante des Djogouns..., Parijs 1820. Deze Engelse vertaling was weer het voorbeeld voor de Nederlandse editie uit 1824/25 (in 2 deeltjes): Bijzonderheden over Japan.... De originele Franse editie bevatte 24 platen. De hier aangeboden Engelse versie 25 platen en de Nederlandse editie slechts 4 platen.

Isaac Titsingh (1745-1812) speelde een belangrijke rol binnen de VOC in Azië. Van 1779 tot 1784 was hij Opperhoofd van de Nederlandse vestiging op Decima en in 1780 en 1782 was hij ambassadeur bij het hof van de shogun in Edo (Tokyo). Daarnaast was hij een geleerde met grote interesse voor de Japanse cultuur. Hij verzamelde veel materiaal over Japan, maar slechts weinig werd gepubliceerd. De laatste jaren heeft Frank Lequin zich over de Titsingh papieren gebogen en diverse publicaties het licht doen zien, waaronder een biografie, Isaac Titsingh (1745-1812) een passie voor Japan, leven en werk van de grondlegger van de Europese Japanologie (Alphen a/d Rijn 2002).
Het eerste gedeelte van het boek bevat de "private memoirs and anecdotes of the reigning dynasty of the Sovereigns of Japan, description of the feasts and ceremonies, observed at their court, etc.". Het tweede gedeelte bevat een "Description of the ceremonies customary in Japan at marriages and funerals, particulars concerning the dosia powder etc.". Een bijlage bij dit tweede deel bevat een lijst van boeken, manuscripten, prenten, tekeningen, munten etc., uitmakende de collectie Titsingh.

De platen in deze Engelse uitgave betreffen:

I 1. Residence of the Djogoun at Yedo.
I 2. Earthquake & eruption of the mountain of Asamo-yama in the province of Sinamo.
I 3. Earthquake, volcanic eruption & inundation in the province of Simahara.
I 4. Tomb of the governor of Nangasaki.Plan of the Dutch factory in the island of Desima at Nangasaki.
I 5. House of the chief of the Dutch company.
I 6. The chinese factory in the street of Teng-chan at Nangasaki, founded in 1688.
 
II 1. Japans huwelijk.
II 2. Japans huwelijk.
II 3. Japans huwelijk.
II 4. Japans huwelijk.
II 5. Japans huwelijk.
II 6. Japans huwelijk.
II 7. Japans huwelijk.
II 8. Japans huwelijk.
II 9. Japans huwelijk.
II 10. Japans huwelijk.
II 11. Japans huwelijk.
II 12. Temporary hut in which the Quan & the Sisek are exhibited.
II 13. Funeral procession of a superior civil officer.
II 14. Funeral procession of a superior civil officer.
II 15. Funeral procession of a superior civil officer.
II 16. Funeral procession of a governor of Nangasaki.
II 17. Funeral procession of a governor of Nangasaki.
II 18. Funeral procession of a governor of Nangasaki.
II 19. Tomb of the governor of Nangasaki.